Zaterdag 26 juli 2014 - Skoura, Hoge Atlas

We ontbijten op het hoge terras met uitzicht over de binnenplaats en de bergen in de verte. We willen eigenlijk wel de palmeraie in maar hebben ook wel zin in een rustdagje. Op advies van Soufiane besluiten we pas in de namiddag een wandeling te gaan maken en nestelen ons dus aan het zwembad, geen beroerde plek als het 37 graden wordt!



Ik heb nog genoeg werk te doen. Door de pijn aan en blaren op mijn vingers was typen pijnlijk en lastig en eerlijk gezegd had ik door die ellende ook geen zin om te bloggen. Maar inmiddels gaat het stukken beter. Geen jeuk meer, alle blaren zijn weg, de vlekken beginnen weg te trekken en ook de pijn is weg. Dus blog ik het grootste deel van de dag, tussen het zwemmen en de heerlijke lunch van salade met tonijn en brood, omelet en versgebakken aardappeltjes door tot we om vijf uur besluiten te gaan wandelen. 

Eenmaal in de palmeraie is het gelijk een stuk aangenamer qua temperatuur. We wandelen tussen enorme palmbomen door en zien niets anders dan druiven, granaatappels, amandelbomen, vijgenbomen, rijp cactusfruit en suikerpalmen. Wat een natuurlijke rijkdom! Het water stroomt door de smalle irrigatiekanaaltjes en voedt zo ook de lapjes grond waar mais, aardappelen, aubergines en courgettes geteeld worden. Af en toe komen we een kind tegen maar de meeste mensen liggen even een middagdutje te doen, zo aan het eind van een hete middag. Er moeten hier zo'n 100 vogelsoorten zitten, maar daarvoor hebben we echt een slecht moment gekozen. Er fladdert af en toe wel wat voorbij maar veel meer dan wat duiven, musachtigen en vinken is het niet. 





















We komen bij de drooggevallen rivierbedding die we gisteren met de auto overgestoken zijn. Het is moeilijk voor te stellen dat deze droge woestijn in de winter aan kan zwellen tot een brede rivier! We lopen een kilometer ofzo door de bedding en duiken dan de palmeraie weer in en klimmen vervolgens weer naar boven om terug te lopen naar Chez Talout. Soufiane ontvangt ons met appelsap en water voor onze dorstige kelen en we spingen andermaal het zwembad in.

Onze avondmaaltijd is ook weer onovertroffen. Een salade van warme groenten en gebakken aubergine natuurlijk weer met platbrood vooraf en een kiptajine met ingemaakte citroenen en rozijnen als hoofdgerecht en nog meer suikerzoete meloen na. De tajine is kostelijk dus het wordt tijd om even in de keuken te kijken. Soufiane duwt me een stapel vuile borden in de handen, want "vrouwen moeten aan het werk gezet worden", lacht hij breed. De kokkinnen zijn een Marokkaanse en een donkere Afrikaanse vrouw. Ik begroet hen en bedank hen in het Frans en de paar Arabische woordjes die ik ken en zij bewonderen op hun beurt mijn kleurrijke rok. 

We zitten nog een tijdje op het terras te schrijven, lezen en praten en dan is het alweer tijd om te gaan slapen. De eerste week Marokko zit erop. Wilde ik een paar dagen geleden alleen nog maar naar huis, nu wil ik voorlopig niet meer weg...

We zijn vertrokken!

Uitgezwaaid door mijn liefste vriendinnetje, de reis is begonnen!

Zaterdag 19 juli 2014 - Groningen --> Eindhoven --> Marrakech

De vlucht naar Marrakech heeft een 20-tal minuten vertraging vanwege een passagier die niet door de douane toegelaten wordt in het vliegtuig en wiens bagage van boord moet worden gehaald. Verder ondervinden we totaal geen problemen met de Ryanair vlucht naar Marrakech, ondanks alle negativiteit  die vaak over deze luchtvaartmaatschappij in de media te lezen is.

Na ruim 3,5 uur vliegen landen we om twintig voor elf lokale tijd op vliegveld Marrakech Menara. De paspoortcontrole verloopt uiterst efficiënt en nog geen kwartier later lopen we, voorzien van een stempel in onze paspoorten naar de bagageband waar op dat moment net onze tassen aan komen glijden. Soepeler kan niet!

We hadden gebruik gemaakt van de transferservice die via Ryanair werd aangeboden, Ma-navette. Er zou iemand met een bordje met onze namen erop moeten staan en inderdaad, die staat er keurig! Na nog wat Dirhams gepind te hebben vertrekken we met het mini-busje naar de Medina waar ons guesthouse zich bevindt. De chauffeur belt naar de Riad om een kruier te regelen die ons door het doolhof van smalle straatjes zal leiden. Een opluchting, want we zitten er niet op te wachten om tegen middernacht te verdwalen in de Medina. Als de chauffeur stopt komt er een oude man met een grote houten kar aangelopen, onze bagage wordt in de kar geladen en in een enorm tempo draaft de oude man voor ons uit door de straatjes, we moeten half rennen om hem bij te houden! 

Na ruim vijf minuten, de straatjes worden steeds smaller, stopt de man bij een mooi bewerkte houten deur en worden we begroet door een jonge man. We betalen de oude man drie euro voor zijn diensten  en gaan naar binnen. Riad Oumaima (http://www.riad-oumaima.com) is net zo mooi als op de foto's, alsof je een sprookje binnenwandelt! 

We krijgen wat formulieren om in te vullen en een zeer welkom kopje zoete hete thee met koekjes en worden vervolgens naar onze kamer, Lalla Meyriem gebracht. De kamer is prachtig, geen superdeluxe hotelkamer maar een stijlvol ingerichte Marokkaanse ruimte, precies wat we wilden. Na een verfrissende douche duiken we ons bed in, het is half drie Nederlandse tijd (in Marokko is het twee uur eerder) dus een dutje is meer dan welkom. En zo voelen we ons ook, dit eerste uurtje in Marokko, meer dan welkom! 

Zondag 20 juli 2014 - Marrakesh

Het was even wennen, het nieuwe bed en de warmte, allebei dus wat rommelig geslapen vannacht. Tussen waken en slapen in vanochtend vroeg de oproep van de muezzin gehoord. Het is Ramadan, de vastenmaand. Dus mogen de moslims (op de kwetsbare groepen na) tijdens daglicht niet eten en drinken, roken of sex hebben, tot het uur waarop 'een zwarte draad niet meer te onderscheiden is van een witte'. Voor ons toeristen geldt het niet en als we rond half negen aanschuiven aan de tafeltjes op het dakterras krijgen we vriendelijk koffie, verse jus, broodjes en gele baghrir, ofwel 'duizendgatenpannenkoekjes' voorgeschoteld. Deze laatste zijn pannenkoekjes van griesmeel die slechts aan één zijde gebakken worden.

We blijven lekker lang op het dak zitten. Het is onze eerste dag van de vakantie en we willen niet direct de hele dag door de hitte banjeren: de gemiddelde temperatuur is 38-40 graden (al verschilt dit momenteel niet veel met thuis!). 

Tot een uur of één lezen en hangen we wat en besluiten dan toch maar om even de Medina in te duiken. Tegen onze verwachting in zijn meerdere restaurantjes open voor de lunch en zijn ook talloze winkeltjes in de soukhs geopend. We doen ons best om zoveel mogelijk herkenningspunten te onthouden om de weg terug naar de Riad te kunnen vinden. We worden veel aangesproken, in allerlei talen. Maar nee, we willen niks kopen, alleen nog maar een beetje sfeerproeven. 

Eenmaal terug in de Riad klinkt een siesta opeens als een erg goed idee, de rest van de middag brengen we duttend en lezend door. Het lijkt wel vakantie... ;-)

Rond vijven gaan we door de souks naar het Djemaa el-Fna plein. En dat is nog niet zo gemakkelijk, door die wirwar aan straatjes. We lopen met enige regelmaat verkeerd en worden dan ongevraagd gecorrigeerd. Kinderen hebben feilloos door dat je even niet weet welke kant je op moet en rennen of fietsen dan voor je uit om de weg te wijzen. We willen graag zélf de weg vinden maar daar krijgrn we nauwelijks de kans voor. Uiteindelijk bereiken we dan toch het grote plein en daar begint de show net. Niet de show van vroeger, want het plein was vanaf 1050 dé plek voor een goede executie - vandaar ook de naam 'samenkomst van de doden' - maar tegenwoordig is het de plaats om je kunsten als jongleur of slechte amateurboxer te tonen, een heerlijk glaasje verse jus te kopen voor 40 cent, met een aap op de foto te gaan, slangenbezweerders te bewonderen, een henna-tattoo te nemen of, en daarvoor komen wij, te gaan eten bij een van de plm. 100 grillstalletjes. 

Maar eerst wandelen we nog een tijdje rond. De zon is nog niet onder en dat betekent dat de moslims nog niet mogen eten. We verklaren ons een beetje solidair en besluiten te wachten tot kwart voor 8. Er is genoeg te zien op het plein! 

We gaan uiteindelijk eten bij stalletje nummer 97, na een geslaagde verkoopactie van een van de touts. Barth start met een traditionele Harari, de soep die tijdens de Ramadan gegeten wordt. Dan voor mij een kiptajine, Barth heeft een vegetarische couscous en er worden heerlijk pittige olijven, brood en een Marokkaanse salade bijgezet. Het smaakt allemaal uitstekend en we rekenen uiteindelijk, inclusief drankjes, 125 dirham, ruim 10 euro af. Geweldig, eten op markten! 

Nadat we nog wat over het plein gewandeld hebben beginnen we aan de terugtocht naar onze Riad. En dat blijkt nog véél minder gemakkelijk dan als het licht is. We vragen af en toe de weg maar het wordt er niet beter op. Een jongen wil ons wel helpen (natuurlijk) en hij loopt een minuut of wat met ons mee, tot we op een punt komen waar we het weer weten. Hij eist 100 dirham voor die paar minuten, bijna net zoveel als waar we voor gegeten hebben. We proberen vriendelijk de prijs wat naar beneden te krijgen, want zeg zou zelf, 10 euro verdienen in vijf minuten dat lukt mij ook echt niet. Maar hij blijft onverbiddelijk: 100 dirham. We worden wat minder vriendelijk maar niks helpt. Uiteindelijk pak ik 30 dirham en stel hem voor de keus: dit of niks. Ook dit kat en muisspelletje duurt even totdat hij begrijpt dat dit echt de enige twee keuzes zijn die hij krijgt. Hij neemt het geld aan en loopt mopperend weg. Vermoeiend dit...:-(

En zo komt onze eerste dag tot een einde. Altijd even weer wennen, een nieuw land en een nieuwe stad, maar de eerste indrukken zijn positief! Op naar morgen. 

Maandag 21 juli 2014 - Marrakech

Na een lekker relaxed ontbijtje gaan we op pad. We laten ons per taxi naar het Bahia (The Beautiful) Palace brengen, een door topambachtsleden vanaf 1860 tot 1900 gebouwd paleis met schitterende vloer-tot-plafond versieringen. Een deel van het 8 hectare beslaand paleis met 150 kamers is maar open, maar de binnenplaats en de harem die we bezoeken zijn prachtig. 

We lunchen op het dak van een naastgelegen restaurant. Een vermeende muggenbult op mijn pink waar ik gisteren al de hele dag jeuk aan had begint raar genoeg uit te groeien tot pijnlijke blaren en ook de vingers ernaast lijken er last van te krijgen. Ik probeer het te negeren maar dat wordt met het uur lastiger. 

We gaan wel verder met onze planning en lopen de paar honderd meter verder naar Badi Palace, een paleis waarvan de hofnar ooit geroepen schijnt te hebben: "Dit wordt vast een schitterende ruine". De hofnar was niet gek, want 75 jaar later werd het met goud, turquoise en kristal geplaveide paleis geplunderd en tegenwoordig is het moeilijk voor te stellen hoe groots El Badi (de Onvergelijkbare) er ooit uitgezien moet hebben. 

Topattractie is de Koutoubia minbar, het in de 12e eeuw van cederhout gemaakte spreekgestoelte (waarvanaf de imam tijdens het gezamenlijke gebed op vrijdag de zegeningen en de preeek uitspreekt) met schitterende verfijnde inleg en versierd met gouden en zilveren kaligrafie. Het heeft nog lang dienst gedaan maar wordt nu voor het nageslacht bewaard na een zorgvuldige restauratie. 

Op de daken van het paleis broeden de ooievaars, die je overigens heel veel ziet vliegen boven Marrakech. Grappig dat deze mooie vogels midden in zo'n grote stad wonen! 

In de namiddag nemen we een taxi terug naar onze Riad. Ik krijg steeds meer last van mijn handen en er verschijnen nu ook rode bulten op mijn beide boven- en onderarmen. Het jeukt als een gek en mijn vingers beginnen op te zwellen. Het lijkt een soort allergie, maar geen idee wat. We halen informatie bij huisartsen in en via onze vriendenkring en sturen foto's maar het is moeilijk om op afstand en aan de hand van foto's een diagnose te stellen. Een contact-allergie ligt nog het meest voor de hand. 

We rusten in de Riad wat uit en gaan rond een uur of negen nog een hapje eten in de Soukh, maar genieten kan ik er niet van vanwege de jeuk en de pijn. Met wat paracetamol lukt het uiteindelijk om in slaap te vallen.

Dinsdag 22 juli 2014 - Marrakech

Na een lange nacht met heel veel jeuk blijken mijn handen gedurende de nacht nog meer opgezwollen en waar ik voor de vakantie nog grapjes over maakte, dit jaar een vakantie zonder ziekenhuisbezoeken, begint nu toch werkelijkheid te worden. Ik bel met de Dokterslijn voor advies en daarna met Eurocross. Die adviseren me een ziekenhuis in Marrakech, de Clinique Internationale. 

Ik vrees een herhaling van Portugal maar het ziekenhuis is modern en binnen tien minuten nadat ik me bij de balie heb aangemeld worden we opgehaald en naar een spreekkamer gebracht. Na nog een minuut of vijf verschijnt er een vrouwelijke arts. Helaas spreekt ze alleen Frans en ook nog redelijk onverstaanbaar ook. Mijn Frans is redelijk maar ik heb moeite haar te begrijpen. Maar ook zij komt uiteindelijk uit op een contact allergie en stelt voor me te behandelen met een infuus met antibiotica en antihistamine en daar kan ik me goed in vinden: de eerste tegen eventuele infecties en de tweede tegen de allergische reactie. Vakkundig wordt door een verpleegster een naald ingebracht en niet veel later druppelt het infuus er vrolijk op los. 

Ik heb een deja-vu gevoel maar ook weer niet. Twee jaar geleden voelde ik met beide keren in de ziekenhuizen in Portugal en Spanje doodziek, maar nu voel ik me uitstekend los van de gruwelijke jeuk en de pijn van de blaren en de zwellingen. Tot de versuffende werking van de antihistamine mijn gedachten stopt en ik alleen maar wakker wordt als mijn infuus af en toe gecheckt wordt of als Barth iets zegt. Na een uurtje is het zakje leeg en komt de arts terug en schrijft me een lange lijst met medicijnen voor: 4 dagen Prednison, 6 dagen antibiotica en zolang nodig antihistamine met nog wat hormoonzalf tegen de jeuk. En over 4 dagen terugkomen als de klachten dan niet afgenomen zijn. Joepie... Maar ik heb er alles voor over om me zo snel mogelijk van deze jeuk af te helpen dus we halen in de ziekenhuisapotheek braaf de zak met pillen en gaan met de taxi terug naar onze Riad.

Het is maar goed dat we in de Soukh op weg naar de Riad nog even besluiten om iets te eten, want eenmaal bij mijn bedje wordt ik tot de volgende ochtend nauwelijks nog wakker. Eindelijk even geen jeuk meer, alleen nog slapen...

Woensdag 23 juli 2014 - Marrakech

Als we wakker worden is de zwelling van mijn linkerhand duidelijk verminderd. De rode blaren zijn paars aan het worden en op meer plekken op mijn armen en nu ook op andere plekken op mijn lichaam zitten rode bulten. Maar de jeuk valt mee en na een paracetamolletje of wat tegen de pijn en een liefdevol gebracht ontbijtje, de dames van de Riad zijn aldoor erg met me begaan, gaan we op pad, dat wil zeggen, we nemen weer lekker een taxi. Waarom moeilijk doen als het makkelijk kan met 30 graden om 10 uur 's ochtends...

We gaan als eerste naar de Saadische Tomben, die door Ahmed al Mansour, de tweede Saadische sultan , op de plek waar ooit een begraafplaats lag voor nakomelingen van de Profeet gebouwd werden. De Saadiërs waren afkomstig uit de Draa vallei en trokken in een vlaag van opgezweepte religieuze hartstocht en nationalisme door Marrokko en veroverden Marrakech in 1524. Uiteindelijk viel de Saadische dynastie en werden de tomben eind 17e eeuw dichtgemetseld en in 1917 herontdekt bij een Franse luchtkartering van de Medina. 

De tombes zijn van een enorme schoonheid en het voelt er vredig, zeker omdat we er voor de groepen zijn. En, zoals overal in Marrakech, er zijn katten. Veel katten!

We verlaten de tombes en gaan op weg naar Dar Si Said, een van de mooist bewaard gebleven huizen in de stad. De wandeling erheen is leuk, met typisch Marokkaanse straatplaatjes. Tussen de auto's door worden handkarren geduwd en lopen ezelkarren, het contrast tussen de oude en nieuwe wereld is groot. 

Dar Si Said is een bijzonder indrukwekkende riad, in de 19e eeuw gebouwd door de broer van grootvizier Ba Hmad, de opdrachtgever van het El Bahia paleis. Het is een sierlijk voorbeeld van lokaal ambachtschap, behalve de spectaculair beschilderde trouwzaal die door handwerksmannen uit Fez is gemaakt. In de riad is nu het Museum of Moroccan Arts gevestigd, met als een van de hoogtepunten een mini-"reuzen"radje voor baby's, gemaakt van hout. 

Na een heerlijke lunch op het dakterras van Le Dejeuner de Marrakech waar we een prachtig uitzicht hebben over de stad (nog steeds vrijwel alleen maar laagbouw!) laten we ons in een soort van tuktuk naar onze volgende bestemming rijden: Les Jardins Marjorelle.

Le Jardin Majorelle is in de jaren twintig van de vorige eeuw aangelegd door Jacques Majorelle, een Franse oriëntalistische schilder. Om zijn zienswijze van de tuinen te behouden en om de tuinen open te kunnen houden voor publiek zijn de tuinen aangekocht door modeontwerper Yves Saint Laurent en zijn partner en vervolgens cadeau gedaan aan de stad Marrakech. Da's pas een boeketje bloemen... Na zijn dood in 2008 is de as van Saint Laurent verstrooid over de tuinen en recentelijk is er voor hem een monument geplaatst. 

De tuinen zijn nu een psychedelische mix van meer dan 300 plantensoorten, variërend van bougainvillea, allerlei soorten cactussen, bamboe en een prachtige vijver met waterlelies. In een prachtig blauw art-deco huis is Saint Laurents collectie van Marokkaanse kunst alsmede schilderijen van Majorelle gevestigd. Al met al absoluut geen onaardige plek om de hitte van de middag te ontlopen, zeker niet met een heerlijk kopje Marokkanse muntthee in het café.

We besluiten nog één stop te maken bij de leerlooierij in de stad. We moeten 100 Dirham betalen (zo'n 10 euro), krijgen een bos verse munt in de handen geduwd en krijgen vervolgens de wat volgens ons meest gehaaste rondleiding ooit is langs de looibassins. We hebben net tijd om wat foto's te maken, het mannetje brabbelt nog iets over dat het geld alle families die hier werken toekomt (en dat hopen we dan maar) maar geeft bar weinig uitleg over de werkzaamheden en sleurt ons dan mee een winkeltje in, waar we sneller dan zijn rondleiding weer uit verdwijnen. 

We lopen in de richting waarvan het mannetje aangaf dat daar het Djemaa El Fnaa plein moet liggen en worden dan aangesproken door een jongen van een jaar of twaalf, dertien. Hij vraagt waar we vandaan komen, dat mensen uit Holland "so nice" zijn en wijst af en toe met een vingertje dat we díe kant op moeten. Ja, dat weten we. Hij bijt zich vast al een pitbull en we raken hem niet meer kwijt, hij wil geld. Waarvoor dan, we hebben hem toch niks gevraagd? Negeren helpt niet, uitleggen helpt niet, vriendelijk bedanken en boos worden ook niet. Als uiteindelijk wat volwassen mannen zich ermee bemoeien druipt hij af. En dit maken we vaker mee, mensen die ogenschijnlijk alleen een praatje willen maken maar dan opeens vinden dat ze daarvoor beloond moeten worden. Een rare verdraaiing van de feiten. 

We zoeken onze weg naar het Maison de la Photographie (www.maison-delaphotographie.com), waar een mooie collectie oude zwart/wit foto's van begin vorige eeuw moet hangen. De collectie, bij elkaar gebracht door een Parijzenaar en een Marrakechi die hun krachten gebundeld hebben om zoveel mogelijk foto's te verzamelen, besloten deze fotogallerij te openen en hebben zo een 4500 foto's, 2000 glas negatieven en 80 documenten bijeen weten te brengen. De tentoongestelde foto's zijn prachtig en geven een indrukwekkend beeld van het leven in Marokko vanaf het einde van de 19e eeuw tot plusminus 1950. Na de foto's bekeken te hebben nemen we een kijkje op het dakterras, vanwaar Marrakech zich weer laat bewonderen. Als we na enige tijd weer naar beneden lopen is de voordeur dicht en het rolluik ervoor naar beneden. De man die ons ontving is weg en de lichten zijn uit. Zijn we hier nu echt opgesloten? Het zal toch niet? Dan herinner ik me een andere deur. We lopen erheen en deze blijkt vanaf de buitenkant gelukkig niet afgesloten te zijn. Wat een stunt was dát geweest! We zagen ons de nacht al doorbrengen tussen de oude foto's, dromend van een Matokko van weleer... 

We besluiten niet op het Djemaa El Fnaa plein te eten maar een taxi om de medina heen naar ons eigen buurtje te nemen. Hier lopen we naar het Café Arabe waar we, vermoeid van de hele dag lopen en de warmte, een heerlijk koele fles rosé bestellen. 

De zon gaat langzaam onder over de daken van Marrakech en tegen kwart voor acht gaat de muziek uit en klinken even later de stemmen van de muezzins. Alle bediening ligt stil om de mannen de kans te geven te eten. Wanneer ze terugkomen bestellen we een smakelijke pasta. Life's good... 

En vooral vandaag is het leven extra goed. Dat we het nooit vanzelfsprekend mogen vinden bewijst de lange stoet lijkwagens die we allemaal op hebben kunnen zien vandaag. Het heeft ons de hele dag beziggehouden, ook al zitten we in Marokko en hebben we het niet live kunnen zien of de minuut stilte in Nederland mee kunnen maken. Maar onze gedachten zijn de hele dag bij de slachtoffers van MH17 en hun nabestaanden geweest, wat een onvoorstelbaar leed...